Duchy, romanse i wampiry Reymonta. Nieznane oblicze autora „Chłopów”

Literacka Nagroda Nobla, liczne przekłady książek, ekranizacje zrealizowane z rozmachem. Reymont to jeden z naszych najbardziej znanych autorów! Nazwisko polskiego pisarza jest kojarzone na całym świecie, ale życie noblisty spowija mgła tajemnicy. To biografia pełna sekretów, mistyfikacji, nietypowych doświadczeń. Reymont uznawany jest za czołowego przedstawiciela realizmu, zawsze była w nim ciekawość świata i człowieka, ale też wielki głód metafizyki! Do jego najważniejszych powieści należą „Komediantka”, „Ziemia obiecana”, „Chłopi” i… „Wampir”.

Władysław Stanisław Reymont (1867–1925) miał swoje sekrety. Czy znacie je wszystkie?

Władysław Stanisław Reymont (1897), Wikipedia

Buntownik, podróżnik, bajarz

Życiorys noblisty to gotowy materiał na film. Urodził się w rodzinie organisty, imał różnych zajęć, zmienił nazwisko, dużo podróżował, wdawał się w liczne romanse, interesował duchowością, przeżył poważny wypadek i wywalczył ogromne odszkodowanie, został poczytnym pisarzem, dostał Nobla niedługo przed śmiercią.

Był krawcem, aktorem, robotnikiem, kolejarzem, medium! Ostatecznie swoje powołanie odkrył w pisarstwie, które przyniosło mu światową sławę.

Reymont był naturą skomplikowaną, niespokojną i niepokorną. Pisarz przez lata szukał własnej drogi, różnych sposobów zarobku. Miał duszę wiecznego tułacza i buntownika. Prowadził też bardzo bogate życie towarzyskie.

Pisarz lubił tworzyć wokół siebie aurę tajemniczości. Przekłamywał własną biografię, budował wizerunek własnej postaci jako osoby niezwykłej. Podkoloryzował nieco życiorys. Trudno odtworzyć jego prawdziwe losy, ale tuż przed śmiercią spisał swoje wspomnienia, które badacze uważają za wiarygodne źródło wiadomości o nim.

Wł. Reymont, portret potrójny (1905), Wikipedia

Spirytysta, medium, jasnowidz

Reymont w młodości przez pewien czas zajmował się spirytyzmem i podróżował po Europie, występując jako medium. Krążyły o nim niezwykłe opowieści. Mówiono, że potrafi się kontaktować z duchami i przepowiadać przyszłość. Uważano go za osobę obdarzoną wyjątkowym darem, z silną energią.

Jak to się stało, że zainteresował się tym, co pozamaterialne? Znajomy dostrzegł w nim szczególne zdolności mediumiczne. I wciągnął go w ezoteryczny świat.

Reymont uczestniczył w seansach m.in. we Wrocławiu, Wiedniu, Londynie. Odwiedzał wróżki, jasnowidzów. W świecie duchów, zjawisk astralnych i mediów przebywał kilka lat. W 1894 wziął nawet udział w zjeździe Towarzystwa Teozoficznego w Londynie. Te doświadczenia później znalazły odzwierciedlenie w jego twórczości literackiej.

Zawsze interesowała go sfera nadprzyrodzona. W pewnym momencie porzucił jednak pracę medium. Nie stracił mimo to zainteresowania zjawiskami paranormalnymi, a ze środowiskiem ezoterycznym pozostawał w kontakcie do końca życia.

Pisarz nie był w swoich fascynacjach odosobniony. Przełom XIX i XX wieku nazywany jest niekiedy „epoką wirujących stolików”. Tematyką ezoteryczną interesowali się też inni znani twórcy – Prus, Witkacy, Pawlikowska-Jasnorzewska.

Reymont uznawany jest za czołowego przedstawiciela literatury realizmu, ale zawsze był w nim pociąg do metafizyki. Podobno podczas jednego z seansów sam sobie przepowiedział wspaniałą karierę pisarską…

Pisarz ogólnie przywiązywał wagę do duchowości. Z jednej strony przejawiał silne zainteresowania spirytystyczne, z drugiej – przed śmiercią pojednał się z Bogiem. Mówił, że jest człowiekiem religijnym, wierzącym. Pochowano go w obrządku katolickim.

Strona tytułowa 1. wydania „Chłopów” z 1904 r., Wikipedia

Kobieciarz, pisarz, noblista

Władysław Stanisław Reymont to jeden z najwybitniejszych i najważniejszych pisarzy w dziejach literatury polskiej. Jego twórczość jest zróżnicowana pod względem tematyki i formy. Do jego najważniejszych powieści należą „Komediantka”, „Ziemia obiecana” oraz „Chłopi”. Warto dodać, że dzieła pisarza przetłumaczono na wiele języków.

Co tak naprawdę wiadomo o jego życiu? Był to człowiek pełen sprzeczności. Jego żoną była oddana mu Aurelia Szabłowska, ale miał też liczne kochanki oraz wielbicielki. Prowadził burzliwe życie uczuciowe, wdawał się w gwałtowne romanse oraz przelotne związki.

Przede wszystkim był świetnym autorem. Pisał z rozmachem, plastycznością opisu, dbał o detale i bogactwo języka. Reymot miał wielki talent literacki. W prozie łączył realizm z elementami naturalizmu, ale interesował się także metafizyką, filozofią, ezoteryką.

Nagrodę Nobla autor „Chłopów” otrzymał rok przed śmiercią. Niestety stan zdrowia pisarza wykluczył wyjazd na uroczystość jej odebrania. Borykał się z wieloma problemami zdrowotnymi przez większą część swojego życia. Jego stan znacznie pogorszył się w ostatnich latach przed śmiercią.

„Bardzo mnie to (zaproszenie do Sztokholmu) wzrusza, ale jeszcze więcej boli, że wykonać tego nie mogę. Chory jestem, często nie mam sił na przejście pokoju, więc ani wolno marzyć o jazdach poza morze, przyjęciach, uroczystościach i tylu mocnych wrażeniach, […] Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie potrafi się rozebrać. To istna ironia życia, urągliwa i prawdziwie szatańska. A może i co innego. Nie wiem, czy wiecie, ale ja jestem głęboko wierzący, więc przyjmuję, co na mnie spada, jak dopust Boży. […] Juści chciałbym jeszcze pożyć, bo chciałbym jeszcze coś zrobić. […] To nie ja, to Polska święci tyumf. Nie ja, lecz polska ziemia i jej lud”: napisał w jednym z listów.

Wydawnictwo Uroboros

Wampir, kochanek, filozof

„Wampir” to jedno z najbardziej intrygujących dzieł Władysława Reymonta. Klasyka polskiej grozy. Mglisty Londyn na początku XX wieku. Zenon, młody artysta, trafia na seans spirytystyczny, gdzie poznaje Daisy – magnetyczną rudowłosą piękność. Tym samym wkracza do świata tajemniczych spotkań, hipnozy i niebezpiecznych namiętności, a granica między jawą i iluzją nieustannie się zaciera…

„–  Do widzenia za tydzień, za strasznie długi tydzień –  szepnęła żałośnie, schodząc po ciemnych schodach nieco niżej. – O tak, czasem jeden tydzień zawiera w sobie parę tysięcy lat tęsknoty… –  I całą nieskończoność trwóg i niepokojów – powtórzyła echowo”: napisał Władysław Stanisław Reymont w powieści „Wampir”.

Kim była femme-fatale z jego książki? Prawdopodobnie pierwowzorem Daisy, jednej z głównych i najciekawszych bohaterek „Wampira”, była kochanka pisarza – Wanda Szczukowa. Reymont przeżył z nią burzliwy romans. Kobieta na pewien czas przysłoniła pisarzowi cały świat… Pisali do siebie płomiennie listy. Korespondencja Reymonta, będąca świadectwem tej relacji, została wydana.

A co wyróżnia książkę? Powieść łączy mistycyzm, dramat psychologiczny, horror. Niektórzy nazywają go romansem grozy.  Z jednej strony mówi się, że to powieść gotycka, z drugiej że tak naprawdę jest diagnozą końcówki XIX wieku. Wpisuje się w nurt literackiej refleksji nad duchowością i kulturą. To studium kryzysu człowieka przełomu wieków. Zagubionego, niepewnego, zmagającego się z mroczną stroną własnej osobowości.

Książka była literackim przetworzeniem doświadczeń i przemyśleń pisarza. „Człowiek zawsze da się uwieść swemu marzeniu (chimerze czy wampirowi), nie oglądając się na to, co mu zagraża. Jedynie w marzeniu żyje tak, jak chce. Z drugiej strony wiadomo, że marzeniem żyć niepodobna”: tak napisała o idei przewodniej powieści literaturoznawczyni Barbara Kocówna.

„Wampir” to wyjątkowa powieść w dorobku Reymonta. Książka dobrze pokazuje, jak niezwykłym i pełnym sprzeczności był ten człowiek. Rozdarty między realizmem a metafizyką, zawsze w wirze namiętności, tęsknoty, nieustannej ciekawości świata. W tym wszystkim kryje się magia jego literatury…

autor: Urocznica, zdjęcia, obrazy i grafiki: Wikipedia, Uroboros, foto główne: Jacek Malczewski, Portret Władysława Reymonta (1905)

Henryk Sienkiewicz – ciekawostki o autorze „W pustyni i w puszczy”