Palma wielkanocna – tradycja, symbolika i przesądy

Palma wielkanocna – tradycja, symbolika i przesądy

Wielkanoc zbliża się wielkimi krokami. Już wkrótce będziemy obchodzić Niedzielę Palmową, zwaną niegdyś w Polsce także Kwietną lub Wierzbną. To jedno z najstarszych świąt w tradycji kościelnej. Co więcej, Niedziela Palmowa 2021 wypada już 28 marca! Święto rozpoczyna Wielki Tydzień, a upamiętnia triumfalny wjazd Jezusa do Jerozolimy, podczas którego na znak radości i uwielbienia rzucano Mu pod nogi gałązki palmowe. Nieodłącznym elementem Kwietnej Niedzieli jest oczywiście kolorowa palma wielkanocna, która ma bogatą tradycję i ciekawą symbolikę. Związanych z nią jest także mnóstwo wierzeń, zwyczajów oraz przesądów.

„Palma bije, nie ja biję, za tydzień Wielki Dzień, za sześć noc Wielkanoc!” lub „Palma bije nie zabije  –  wielki dzień za tydzień, malowane jajko zjem, za sześć noc – Wielkanoc”: te słowa towarzyszyły niegdyś „palmowaniu”, czyli symbolicznemu uderzaniu się poświęconymi palmami dla zdrowia, energii oraz urody. Mimo, że wiele dawnych obyczajów odeszło w zapomnienie, warto je znać. Palma wielkanocna dla polskiej kultury wciąż ma bowiem ważne znaczenie.

Ja zrobić palmę wielkanocną

Pixabay

Historia i symbolika palmy wielkanocnej

Zwyczaj wykonywania palm podobno sięga czasów przedchrześcijańskich. Dawni Słowianie w wiosennym okresie przygotowywali „wiechy”. Miały one zapewniać pomyślność i odpędzać złe moce. Do ich przygotowania wykorzystywano gałęzie drzew oraz rośliny, które miały – jak wierzono – magiczne właściwości. Z czasem zwyczaj przeniknął do tradycji chrześcijańskiej, ulegając modyfikacji. Podobno zwyczaj święcenia palm wprowadzono do liturgii Niedzieli Palmowej w XI w.

Palmy wielkanocne nawiązują do wspominanych palmowych gałązek, jakimi witano Jezusa w Jerozolimie, jednocześnie symbolizują zmartwychwstanie i życie wieczne. To także znak triumfu, męczeństwa, odkupienia oraz zapowiedzi raju. Palemki to znak odrodzenia. Poszczególne elementy dekoracji, jak też kolory, mają symboliczne znaczenie. Zieleń to oznaka nadzieli, fiolet – oczekiwania, czerwień – miłości, żółty – odrodzenia, siły. Korona wieńcząca palmę to znak Chrystusa Króla, a spływające z niej wstążki – łączą niebo z ziemią.

Palma wielkanocna symbolika

pocztówki: 1), B. Boblowska, przed 1945, Księgarnia Polska w Paryżu; 2) Wesołego Alleluja, 1900-1930, BN; 3) A. Sobolewski, 1908-1922, Kraków; polona.pl

Rodzaje palm i tradycje regionalne

Dawniej palmy wielkanocne były zazwyczaj pękami gałązek, głównie wierzbowych, gdyż to drzewo kojarzy się w naszej tradycji z witalnością oraz odradzaniem się życia. Do bukietów dokładano także gałązki bukszpanu, barwinka oraz leśnych borówek. Dziś palmy to często małe dzieła sztuki, które tworzy się z żywych, suszonych, a czasem i sztucznych roślin. Najpiękniejsze są jednak te naturalne, zrobione własnoręcznie.

Wielkanocne palmy w zależności od regionu przyjmują różne formy. Szczególnie ciekawe są: palmy kurpiowskie, góralskie oraz wileńskie, pochodzące z  miejsc, gdzie wciąż żywe są dawne tradycje. Pierwsze zdobione są m.in. wrzosem, borówką, kwiatami z bibuły oraz wstążkami, kokardkami, drugie powstają np. z witek (np. wiklinowych, leszczynowych, wierzbowych), jałowca i bukszpanu, a ostatnie: zachwycają mnogością suszonych leśnych i ogrodowych kwiatów, traw, mchu oraz barwnych kłosów.

Warto przy tym dodać, że w wielu polskich miejscowościach odbywają się konkursy na najwyższą lub najładniejszą palmę. Sędziowie szczególnie doceniają te, które powstały dzięki pracy zbiorowej, najlepiej rodzinnej i wielopokoleniowej.

Święta wielkanocne 2021

Pixabay

Przesądy i zwyczaje związane z palmami

Dawniej poświęconym palmom wielkanocnym przypisywano rozmaite właściwości dobroczynne. W tradycji ludowej miały szczególne znaczenie. Wierzono, że chronią ludzi, zwierzęta i domy. Po wyjściu ze świątyni uderzano się palmami, wierząc, że w ten sposób zielone gałązki przekazują ludziom zdrowie oraz siły witalne. Po powrocie do swoich siedzib, zamoczoną w wodzie palmą kropiono domy i obejścia. Nie wolno było nikomu ich pożyczać – uznawano, że to przynosi pecha.

Poza tym, ustawiano palemki w kątach wnętrz, by chroniły domowników przed chorobami i złymi mocami. Niekiedy ustawiano je w oknach by uniknąć piorunów, a by pozbyć się bólu gardła lub by zachować zdrowie: połykano oderwane z ich gałązek bazie. Poświęcone palmy przechowywano w domach przez cały rok. Niekiedy zatykano ja za świętymi obrazami. Nie wolno ich było niszczyć i wyrzucać. Przed nastaniem kolejnego Wielkiego Postu – palono je.

Wielkanoc 2021, palma wielkanocna

pocztówki: 1) J. Mehoffer, Dziewczynka z palmą, 1905-1916, Wieliczka, 2) Wesołego Alleluja, 1910-1930, BN, 3) A. Setkowicz, 1926, Bochnia; polona.pl

 


Zachęcam także do lektury tekstu: “Wielkanocne rośliny – wiosenna i świąteczna zieleń“.


autor: Urocznica, źródła: „Polskie tradycje i obyczaje”, A. Willman, S. Chmiel, Dragon 2016, historiaposzukaj.pl, muzeum-radom.pl, niedziela.pl, muzeumetnograficzne.rzeszow.pl, zdjęcia: Pixabay, Polona

Komentarze

  1. beti

    Bardzo ciekawy wpis. Tylu rzeczy o palmie wielkanocnej nie wiedziałam 🙂

    • @dministrator

      Polskie tradycje wielkanocne są bardzo interesujące. 🙂

  2. Jardian

    Piękny wpis, dowiedziałem się i przypomniałem o wielu ciekawych rzeczach. A tak trochę prywaty – zapraszam na Wielkie Oczekiwanie. Wpis niedopracowany był, ale całość się pisze. Pozdrawiam, dziś 100 minut na zewnątrz, w tym wizyta u dentysty . Ale poszło sprawnie 🙂

    • @dministrator

      Nasza tradycja kryje wiele ciekawostek. 😉

    • Słodko Słodka

      Bardzo lubię czytać o takich ludowych przesądach i zwyczajach, nie wiedziałam, że palma wielkanocna ma aż tyle znaczeń 🙂Wpis na czasie i bardzo interesujący.

      • @dministrator

        Niedługo pojawią się kolejne wielkanocne teksty. 🙂

  3. Wioleta Sadowska

    Jaki ciekawy artykuł. Przekazuje mnóstwo intersujących informacji.

    • @dministrator

      Cieszę się, tak miało być. 🙂

  4. JolaK

    Wielkanoc zbliża się wielkimi krokami. Dziękuję za przypomnienie tradycji:)

    • @dministrator

      Proszę bardzo. 🙂

  5. Asia czytasia

    Oj chodziło się z palemką 🙂

    • @dministrator

      I porównywało, kto ma ładniejszą. 😉

  6. Edyta

    Ile ciekawych informacji i jakie piekne pocztowki 🙂

    • @dministrator

      Fakt, te pocztówki z Polony są świetne. 😉

  7. Chocolade

    Nigdy sama nie tworzyłam palmy 😉

    • @dministrator

      Kiedyś koniecznie spróbuj. Bukszpan, bazie, jakieś kwiaty i już… 🙂

  8. Monika

    Bardzo ciekawy wpis! Trzeba przyznać, że to piękna tradycja. Ostatnio widziałam w Internecie zdjęcie dzieci z gałązkami palmy Tak świętują ten dzień w Kamerunie 🙂

    • @dministrator

      Ciekawie, fakt to piękna tradycja. 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć tych tagów i atrybutów HTML :

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Scroll Up