Recenzja: „Czarująca poetka. O Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej” Joanna Jurgała-Jureczka

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska czarowała słowem, urokiem osobistym, zainteresowaniami. Była niezwykłą osobą. „Czarująca poetka” to próba ukazania czarodziejskiej mocy Marii (zwanej „Lilką”) w obu znaczeniach słowa „czar”. Mowa zarówno o uroku jej kobiecości, jak i fascynacji zjawiskami nadnaturalnymi. To biografia oparta na analizie źródeł, archiwaliów, dokumentów i artykułów. Książka przywołuje szeroki kontekst obyczajowy, społeczny, historyczny i literacki. 

Poetka zostaje w tej publikacji odczarowana z pomnikowej sztywności. Z lektury wyłania się żywa, fascynująca kobieta. Dama o wielu twarzach. Nieodgadniona. Tajemnicza. Dlatego tak ciekawa… Czytelnik nie pozna tu wszystkich jej sekretów, ale z pewnością sporo się o Lilce dowie.

Fotografia poetki, 1933, Wikipedia

Poetka miłości, Lilka z Kossaków

„Nie widziałam cię już od miesiąca./ I nic./ Jestem może bledsza,/ trochę śpiąca/ trochę bardziej milcząca/ lecz widać można żyć bez powietrza!”: napisała Maria Pawlikowska-Jasnorzewska w słynnym wierszu „Miłość”. Kojarzymy ją z wieloma romantycznymi utworami. Polska poezja miłosna? Często to jej nazwisko przychodzi na myśl jako jedno z pierwszych. W końcu jest nazywana „polską Safoną”.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska to jedna z tych postaci polskiej literatury, które wydają się jednocześnie doskonale znane i wciąż nie do końca odkryte.

Maria była nie tylko poetką, ale też dramatopisarką, malarką i rysowniczką. Tuwim nazywał ją czarownicą, Leśmian – rusałką. Wróżka, miłośnica, sylfida – tak też o niej mówiono. „O, staroświecka młoda pani z Krakowa!/ Strzeż się! Biskup pieni się i krzyczy: horrendum!/ Na łąkę wychodzisz nocą po kwitnące słowa,/ Tajne czynisz praktyki, aby pachniały ambrą i lawendą”:  napisał Julian Tuwim w wierszu „Do Marii Pawlikowskiej”.

Portret z ok. 1920 r., Wikipedia

Czarownica z Krakowa, liryczna uwodzicielka

Lilkę fascynowały zjawiska nadnaturalne. W 1930 roku opublikowała tomik „Profil Białej Damy”. Unosi się nad nim duch zjaw, starych domostw, seansów spirytystycznych, nawiedzonych miejsc. Skąd taki pomysł?

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska miała swój czar i urok, jak i jej poezja. Czy wierzyła w świat niewidoczny dla oczu? W jej czasach panowała moda na „wirujące stoliki”.  Ona sama była zainteresowana magią, ezoteryką, spirytyzmem. Dlaczego? „Czarująca poetka” zachęca do tego, by uważniej przyjrzeć się słynnej autorce wierszy.

Książka to nie sucha biografia, a opowieść – pełna detali, emocji i kontekstów.

Fascynacja spirytyzmem i magią to ciekawy wątek biografii i twórczości Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Ale książka porusza też inne tematy. Publikacja to podróż do świata, który bezpowrotnie minął.

Relacje rodzinne, związki, fascynacje, przyjaźnie. Książka rzuca światło na mniej znane aspekty z życia poetki. Maria to autorka o wielu twarzach. W jej postaci jest pewna magia.

Portret autorstwa Wojciecha Kossaka, 1934, Wikipedia

Biała dama literatury, kochanka lotnika

Nie wszystkie sekrety Lilki zostały odkryte, ale Maria dbała o to, by otaczał ją nimb tajemnicy. Często ukryta za woalką lub wachlarzem – taką widzimy ją też na zachowanych zdjęciach czy portretach malarskich.

Jej twórczość była nierozłącznie związana z życiem. „Czarująca poetka” o tym przypomina. „Pocałowania, słodkie pieszczoty,/ pachnące jeszcze wonią tęsknoty,/ zdala od ludzi, zdala od zgiełku,/ na dnie szuflady więdną w pudełku”: to fragment wiersza „Pamiątki”.

Książka to idealna lektura dla miłośników poezji. Prawdziwa gratka dla fanów polskich wierszy. „Czarująca poetka” skierowana jest przede wszystkim do tych, którzy pragną odkryć interesujące, mniej znane, a nawet nieznane dotąd informacje na temat poetki. Dzięki książce można też zajrzeć za kulisy i uzyskać wgląd w proces powstawania jej najsłynniejszych wierszy. Brzmi ciekawie?

To lektura, która nie nuży. Wielowymiarowy portret Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej! Książka napisana jest z pasją, smakiem i gracją. Lekko, z wnikliwością. Czyta się tę publikację szybko, z zainteresowaniem, przyjemnością. To lektura idealna dla pasjonatów literatury polskiej.

Tytuł: „Czarująca poetka. O Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej”

Autor: Joanna Jurgała-Jureczka

Wydawnictwo: Zysk i S-ka

Rok wydania: 2025

*współpraca reklamowa (barterowa)

„Wichrowe Wzgórza”, mroczny romans i autorka pełna tajemnic